Έφυγε σήμερα -2 Σεπτεμβρίου 2021- από τη ζωή ο μεγάλος Έλληνας συνθέτης, Μίκης Θεοδωράκης. Κατά τη μακρά πορεία του στην τέχνη, είδε τη μουσική του να διαδίδεται σε όλο τον κόσμο και το έργο του θα συντροφεύει πάντα τη ζωή και την ιστορία μας.
Το 1994, για πρώτη φορά κυκλοφόρησε με την Polygram ο δίσκος (διπλό CD) με τον τίτλο «Μίκης Θεοδωράκης, 40 τραγούδια για παιδάκια και παιδιά» τραγουδισμένα από την Παιδική Χορωδία & Ορχήστρα του Δημοτικού Ωδείου Λάρισας. Η ευθύνη της ενορχήστρωσης και της διεύθυνσης χορωδίας είχε ο Δημήτρης Καρβούνης.
Όπως αναφέρει σε σημείωμά του ο συνθέτης, τα περισσότερα τραγούδια που περιλαμβάνονται στην έκδοση γράφτηκαν «μέσα στην παγωνιά της Ιστορίας – στην δοκιμασία του ’40 – στην πρώτη μου εφηβεία» και αποτελούν τις πρώτες του απόπειρες να μελοποιήσει ποιήματα και στίχους από τον Βασίλη Ρώτα και τον Κωστή Παλαμά, μέχρι τον Διονύσιο Σολωμό και την Αντιγόνη Μεταξά.
Ήταν τα πρώτα τραγούδια του μαθητή Μίκη Θεοδωράκη που γράφηκαν από το 1937 μέχρι και το 1945. Το πρώτο τραγούδι του ήταν το αρ.10 «το καραβάκι» που έγραψε στην Πάτρα σε ηλικία 12 ετών.
Στη συλλογή των 40 τραγουδιών υπάρχουν και μεταγενέστερες συνθέσεις του Μίκη Θεοδωράκη, που ταιριάζουν με τα παιδικά τραγούδια και αποδίδονται εξαιρετικά από την Παιδική Χορωδία του Δημοτικού Ωδείου της Λάρισας.
Ο Δημήτρης Καρβούνης παρουσίασε αυτό το έργο στο Διεθνές Συνέδριο Μίκης Θεοδωράκης το 2005 στα Χανιά και έδωσε περισσότερες εξηγήσεις.
Η εισήγησή του υπάρχει εδώ για όποιον αναζητεί περισσότερες πληροφορίες.
Στίχοι από τα Τραγούδια για Παιδάκια και Παιδιά του Μίκη Θεοδωράκη
- Στη βιτρίνα (Αντιγόνη Μεταξά/θεία Λένα)
Στην βιτρίνα, τραλαλά, μια κουκλίτσα μας γελά
και με ανοιχτά χεράκια, χαιρετά τα κοριτσάκια.
Στην βιτρίνα, τραλαλά, τα ματάκια σου θωρώ,
να την είχα, την κυρά μου, στη μικρή την αγκαλιά μου.
Στην βιτρίνα, τραλαλά, μια κουκλίτσα μας γελά
- Η Μαργαρίτα (Μιχαήλ Στασινόπουλος)
Η μικρούλα, η μικρή Μαργαρίτα,
να διαβάζει, δεν μπορεί, άλφα βήτα.
Στα ματάκια της κυλά ένα δάκρυ,
το βιβλίο της πετά σε μιαν άκρη.
Το ποδάρι της χτυπά και φωνάζει,
την κοιτάζουν τα παιδιά, κάνουν χάζι.
Να διαβάζει, δεν μπορεί, άλφα βήτα,
αχ! τι άτακτο παιδί, Μαργαρίτα.
- Ο κόκορας (Βασίλης Ρώτας)
Κοίτα, κοίτα ο κοκκορής μας,
το καμάρι της αυλής μας,
κορωνάτος, σπιρουνάτος,
κορδωμένος και τριζάτος.
Με το κόκκινο λειρί του,
την ουρά την φουντωτή του,
μοιάζει, κι-κι-ρι-κι-κι,
ταγματάρχης με στολή.
Πώς πετάγεται στη μάντρα,
με το μάτι του σα χάντρα,
και κοιτάει ψηλά και κάτου
και τινάζει τα φτερά του.
Και λαλεί σα να σαλπίζει
το λαιμό του, λες, ξεσκίζει,
φοβερίζει, κι-κι-ρι,
φοβερίζει όλη τη γη.
Μ’ αν εκεί σαλέψει κάτι,
χούι, ώσπου να κλείσει μάτι,
μια στριγκλιά σκουίλα μπήζει
και πηδάει κι όπου φύγει.
Σαν κουρέλι παραδέρνει
που ένα φύσημα το παίρνει,
τι κακό, κα-κα-κα-κι,
να τρυπώσει, να χαθεί.
- Πού ‘ναι πιο καλά (Βασίλης Ρώτας)
Φεγγαράκι, φεγγαράκι
που κρέμεσαι στον ουρανό,
πες μου και πού ’ναι πιο καλά,
στον κάμπο ή στο βουνό;
Όπου είν’ υγεία και χαρά
κι όπου κανένας δεν πεινά
και κανένας δεν κρυώνει
ούτε πονάει εκεί είναι πιο καλά!
Ποταμάκι, ποταμάκι
που τρέχεις όλο τον καιρό,
πες μου και πού ’ναι πιο καλά,
στην πόλη ή στο χωριό;
Όπου είν’ υγεία και χαρά
κι όπου κανένας δεν πεινά
και κανένας δεν κρυώνει
ούτε πονάει εκεί είναι πιο καλά!
Χελιδόνι, χελιδόνι
που βλέπεις χώρες και χωριά,
πες μου και πού ’ναι πιο καλά,
στον Νότο ή στον Βοριά;
Όπου είν’ υγεία και χαρά
κι όπου κανένας δεν πεινά
και κανένας δεν κρυώνει
ούτε πονάει εκεί είναι πιο καλά!
- Καληνύχτα (Πέτρος Γρανίτης ~ ψευδ. του Μάνου Χατζιδάκι)
Καληνύχτα, καληνύχτα,
ξάπλωσε παιδάκι
Καληνύχτα, καληνύχτα,
κι όνειρα γλυκά.
Το φεγγάρι σαν το καντηλάκι
μας φωτίζει, πάλι μαγικά.
Καληνύχτα, καληνύχτα,
κλείσε τα ματάκια
τ’ αγεράκι παίζει στα κλαδιά.
- Η πεταλούδα (Άγνωστος)
Κάτι ψήλωσε στ’ αγέρι, κάτι λάμπει μες στο φως,
ήλιος νάναι; Να ’ν’ αστέρι, για παράξενος ανθός;
Από το ‘να λουλουδάκι στ’ άλλο φεύγει και πετά
και τινάζει στ’ αγεράκι τα φτερά τα χνουδωτά.
Τι χρυσό πεταλουδάκι! Τι βουλίτσες πορφυρές!
Να το πρόφταινα λιγάκι μέσα ‘κει στις φυλλωσιές.
- Το καλοκαίρι (Κωστής Παλαμάς)
Ο κόσμος λάμπει σαν ένα αστέρι,
βουνά και κάμποι, δέντρα, νερά,
γιορτάζουν, πάλι, καθώς προβάλλει
το καλοκαίρι, Θεού χαρά!
Φωνούλες, γέλια, φέρνει τ’ αγέρι
μεσ’ απ’ τ’ αμπέλια, τα καρπερά.
Παιδιά αγγελούδια, ψέλνουν τραγούδια
το καλοκαίρι, Θεού χαρά!
Την ώρα τούτη σκορπά ένα χέρι,
χάδια και πλούτη κι η γη φορά,
σαν μια πορφύρα, ζωής πλημμύρα,
το καλοκαίρι, Θεού χαρά!
Η φύση πέρα ω! νέοι και γέροι,
σαν μια μητέρα μας καρτερά.
Η φύση όλη σαν περιβόλι
το καλοκαίρι, Θεού χαρά!
- Το παγωμένο πουλί (Χάρης Σακελλαρίου)
Έξω πέφτει χιόνι κι είναι παγωνιά
κι όλοι μαζευτήκαν στη ζεστή γωνιά.
Άσπρισαν οι δρόμοι, στρώθηκε η αυλή
κι ο βοριάς σφυρίζει, τώρα πιο πολύ.
Στο παράθυρό μας στέκει ένα πουλί
και χτυπά το τζάμι και παρακαλεί:
-Πάρτε με κοντά σας, για να ζεσταθώ.
Τρέμω το καημένο κι έξω θα χαθώ.
-Έλα ‘δω, πουλάκι, για να ζεσταθείς,
όλοι σ’ αγαπούμε. Μη μας φοβηθείς.
Από το ψωμί μας ψίχουλα να φας
κι όταν βγει ο ήλιος λεύτερο πετάς.
- Πρωινή προσευχή (Μιχαήλ Στασινόπουλος)
Με τη γλυκειάν αυγούλα
χαρούμενο ξυπνώ
και στέλνω προσευχούλα
θερμή στον ουρανό.
Αξίωσε με θεέ μου
καλό να ‘μαι παιδί
και πάντα χάριζέ μου
χαρά και προκοπή.
Θεέ μου σαν τα πουλάκια
χαρούμενα να ζω
και τ’ άλλα τα παιδάκια
πολύ να τ’ αγαπώ
Και στέλνε μου από πάνω
τη χάρη σου κι ευχή
να σ’ έχω σ’ ό,τι κάνω
προστάτη και σκεπή.
- Το καραβάκι (Ανώνυμος)
Γλιστράς καραβάκι, γλιστράς στον αφρό
και τ’ άσπρο πανάκι φουσκώνει ελαφρό
γλιστράς και θα φτάσεις στα ξένα ταχιά
ας μη μας ξεχάσεις εκεί στα μακριά.
Στο ξένο ακρογιάλι για μας να πονείς
γοργά να ‘ρθεις πάλι γοργά να φανείς
μακριά απ’ το μυαλό μας καθάριο, ελαφρό
καράβι δικό μας γλιστράς στον αφρό.
- Εσπερινός (Γεώργιος Δροσίνης)
Σε ρημαγμένο παρεκκλήσι της Άνοιξης το θείο κοντύλι
εικόνες έχει ζωγραφίσει με τ’ αγριολούλουδα τ’ Απρίλη.
Ο ήλιος γέρνοντας στη δύση, μπροστά στου ιερού την πύλη
μπαίνει δειλά να προσκυνήσει κι ανάφτ’ υπέρλαμπρο καντήλι.
Σκορπάει γλυκιά μοσχοβολιά, δάφνη στον τοίχο ριζωμένη
θυμίαμα που καίει η πίστις
και μια χελιδονοφωλιά, ψηλά στο νάρθηκα χτισμένη
ψάλλει το «Δόξα εν υψίστοις».
- Δεν είναι μονάχα τ’ αηδόνια (Κωστής Παλαμάς)
Δεν είναι μονάχα τ’ αηδόνια
που κάνουν ναό το κλαρί
που κάνουν απέραντη γλύκα
κι εσένα διαβάτρα στιγμή.
Στην πλάση είναι κι ‘άλλα πουλάκια
γλυκόλαλα πόσο απαλά
σαν μάτι γιομάτο συμπόνια
που μόλις μας βλέπει περνά.
Στην πλάση είναι κι άλλα πουλάκια
τραγούδια μα πόσο δειλά
σαν πάθους φωνή ν’ ανεβαίνει
στα χείλη χωρίς να μιλά
- Τι θέλω (Γεώργιος Δροσίνης)
Δε θέλω του κισσού το πλάνο ψήλωμα,
σε ξένα αναστηλώματα δεμένο,
ας είμαι ένα καλάμι, ένα χαμόδεντρο,
μα όσο ανεβαίνω, μόνος ν’ ανεβαίνω.
Δε θέλω του γυαλιού το λαμπροφέγγισμα,
που δείχνεται άστρο με του ήλιού τη χάρη,
θέλω να δίνω φως, από τη φλόγα μου,
κι ας είμαι ένα ταπεινό λυχνάρι.
- Η Αγράμπελη (Αριστοτέλης Βαλαωρίτης)
Λέγ’ η αγράμπελη μυριανθισμένη
στον άγριο πλάτανο που τη θωρεί
και με τον ίσκιο του συχνοδιαβαίνει
πάντοτ’ επάνω της, βράδυ κι αυγή.
Δένδρο περήφανο, μες τον αγέρα
τα φύλλα, οι κλώνοι σου θρασομανούν
βρίσκεις στενόχωρη τώρα τη σφαίρα
τ’ άστρα τά σύγνεφα δε σε χωρούν.
Τρέχει στη ρίζα σου νεράκι κρύο
βυζαίνεις άκοπα την καταχνιά
κι εμένα ζήλεψες συ το θηρίο
γιατί μ’ επότιζε λίγη δροσιά.
Τι θέλεις πλάτανε, τι μου γυρεύεις
διώξε τον ίσκιο σου κι είμαι μικρή
τ’ άνθη μου επάγωσαν, μην τα παιδεύεις
ασ’ τον, τον ήλιο μου να τα χαρεί.
- Θέλω να χτίσω ένα σπιτάκι (Κωστής Παλαμάς)
Θέλω να χτίσω ένα σπιτάκι
στη μοναξιά και στη σιωπή.
Ξέρω μια πράσινη ραχούλα…
Δε θα το χτίσω εκεί.
Ξέρω στη χώρα τη μεγάλη
τον πλούσιο δρόμο τον πλατύ,
με τα παλάτια και τους κήπους…
Δε θα το χτίσω εκεί.
Ξέρω το πρόσχαρο ακρογιάλι,
όλο το κύμα το φιλεί,
κρινόσπαρτη η αμμουδιά του…
Δε θα το χτίσω εκεί.
- Νανούρισμα (Φώτης Αγγουλές)
Νάνι αγνή μου αυγούλα σύννεφο ντυμένη
πόνο σπαραγμένη.
Τη ζωή σου τώρα την ορίζουν άλλοι
κάνε νάνι νάνι.
Νάνι νάνι νάνι η παιδική καρδούλα
νάνι νάνι νάνι η ελληνοπούλα
Πληγωμένο αηδόνι γιασεμί πνιγμένο,
μες το κρύο το χιόνι
Κι όνειρο να βλέπεις τραγικό κοιμήσου
πιο πικρό δεν θα ‘ναι από την ζωή σου
Νάνι νάνι νάνι η παιδική καρδούλα
νάνι νάνι νάνι η ελληνοπούλα.
